Có lẽ trong các câu hỏi mà nhiều người quan tâm nhất về chuyện chặt cây xanh ở Hà Nôi trong những ngày qua là “Tại sao không phải là chặt và trồng lại Xà cừ Khaya senegalensis, Lộc vừng hoa đỏ Barringtonia acutangula, Nhội Bischofia trifoliate, Sao đen Hopia odorata … mà chúng ta cứ phải chặt Xà cừ và những cây khác để trồng Vàng tâm Manglietia fordiana ??? thế Vàng tâm là loại cây gì mà khiến cho các bác nhà mình lại nhất quyết phải trồng cây ấy ???

Hầu hết các loài thực vật thuộc họ Ngọc lan Magnoliaceae là những loài cây thường xanh và phân bố chủ yếu ở châu Á. Thế giới thì hơn 200 loài Việt Nam có khoảng 70 loài gồm 11 chi (genus) trong đó chi Manglietia “Tạm gọi là Vàng tâm” có khoảng 14 loài và số còn lại thuộc về Magnolia, Alcimandra, Kmeria, Liriodendron, Magnolia, Manglietia, Michelia, Pachylamax, Paramichelia, TaIauma, Tsoongiodendron. 

Hiện nay ở Hà Nội, một loài trong họ Ngọc lan Magnoliaceae được trồng khá phổ biến và rất nhiều người biết đến có mùi hương của hoa rất thơm, quyến rũ và nồng nàn là cây Ngọc lan trắng Michelia alba. Thuở học trò các bạn thường ép vào tập để ngửi hay tặng bồ. Ngọc lan trắng Michelia alba khá giống các loài đang trồng trên đường Nguyễn Chí Thanh đã được xác định là cây Mỡ Manglietia phuthoensis. Đây là loài cây Lâm nghiệp tức là trước đây loài cây này chỉ dùng để trồng rừng làm nguyên liệu giấy, lấy gỗ xây dựng … chứ không phải CÂY GỖ QUÍ HIẾM SÁCH ĐỎ VIỆT NAM tôi xin nhắc lại một lần nữa CÂY GỖ QUÍ HIẾM SÁCH ĐỎ VIỆT NAM như các vị Lãnh đạo đã công bố trên báo chí thời gian vừa qua. 

Trong “Đề án cải tạo, thay thế cây xanh đô thị hai bên đường phố Hà Nội giai đoạn 2014-2015” gồm 23 trang. Ngoài việc các mục đích, ý nghĩa và chi phí cho dự án. Tôi hoàn toàn không thấy nói đến việc “TRỒNG CÂY GÌ” thay thế cho cây đã bị cắt bỏ. Có nghĩa là dự án hoàn toàn không được hội thảo, lấy ý kiến từ các nhà nghiên cứu chuyên môn mà chỉ cần “CỨ CHẶT CỨ TRỒNG” theo chỉ đạo của Lãnh đạo mà không cần quan tâm đến việc cây trồng có phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng, môi trường sống của Hà Nội hay không ! và đến khi bị chất vấn các vị ấy mới cho biết là trồng cây Vàng Tâm (không thấy nói rõ loài này có tên latin là gì ?? chỉ thấy nói nằm trong sách đỏ Việt Nam). 
  
Theo các báo cáo và các nghiên cứu về Thực vật chí Việt Nam các loài này thuộc chi Manglietia hay cứ tạm gọi là “Vàng tâm” cho nó máu. Chi này hiện nay ở Việt Nam có khoảng 14 loài gồm 
1. Manglietia blaoensis 
2. Manglietia phuthoensis 
3. Manglietia conifera 
4. Manglietia dandyi 
5. Manglietia duclouxii 
6. Manglietia fordiana 
7. Manglietia hainanensis 
8. Manglietia insignis 
9. Manglietia rufibarbata 
10. Manglietia aromatica  
11. Manglietia ventii 
12. Manglietia garrettii 
13. Manglietia crassifolia 
14. Manglietia sapaensis 

Trong số 14 loài trên thì có 2 loài năm trong sách đỏ Việt Nam đó là Vàng tâm – Manglietia fordiana và Vàng tâm dandy – Manglietia dandyi. Tôi phải viết tên loài tôi phải ghi Latin cho các bạn thẩm để thấy tính chính xác của loài chứ tiếng Việt các bạn gọi là cây Vàng vọt, Vàng nghệ, Vàng ròng hay vàng như shit … gì cũng được hết. Tên tiếng Việt không đại diện chắc chắn cho loài bằng danh pháp hai phần của Latin được. (Linne – ông tổ ngành khoa học phân loại) đưa ra phương pháp đặt tên loài được quốc tế công nhận. 

Việc trồng cây ĐÁNH LẬN CON ĐEN giữa Mỡ – Manglietia phuthoensis Vàng tâm – Manglietia fordiana đã sai lầm, thì việc xác định chọn giữa 2 loài sách đỏ Vàng tâm – Manglietia fordiana và Vàng tâm dandy – Manglietia dandyi càng trở nên thực sự đau đầu ngay cả với các nhà chuyên môn sâu. Trong đó loài Vàng tâm dandy – Manglietia dandyi là loài có gỗ tốt, quí nhất, hiếm nhất, có mùi thơm, không bị mối mọt, dùng trong xây dựng nhà cửa, đóng đồ gia dụng, làm đồ mỹ nghệ, khắc, tiện, tạc tượng và cũng là loài hiếm nhất trong các loài được đánh lận là Vàng tâm. Theo cá nhân tôi thì đây mới là loài được trồng trên đường phố Hà Nôi nói chung và đường Nguyễn Chí Thanh nói riêng – NẾU nó được các nhà nghiên cứu đồng ý chọn làm cây xanh đô thị (nhớ là NẾU). 

Một lần nữa tôi khẳng định là cả 3 cây trên KHÔNG PHÙ HỢP VỚI TIÊU CHÍ CÂY XANH ĐÔ THỊ như ở bài trước đã nói rất rõ và các đồng nghiệp là các nhà nghiên cứu phân loại thực vật, cây cảnh quan đường phố cũng đã trả lời báo chí trong thời gian qua. Việc sớm vội trồng cây không phải Vàng tâm của Hà Nội trên một số tuyến đường là việc làm tắc trách, thiếu nghiên cứu, tự thẩm du của việc chặt cũ, trồng mới cây xanh ở Hà Nôi trong thời gian vừa qua. 

Các bạn cũng không thể chửi được các nhà nghiên cứu thực vật học, các nhà nghiên cứu cây xanh đô thị chân chính được. Vì các nhà khoa học chân chính Việt Nam họ vô cảm hết rồi, vì họ có Nói cũng bằng thừa và có Lên tiếng thì vì lợi ích cá nhân của NHÓM LỢI ÍCH vẫn làm. Nên tốt nhất không nên nói cho Phí lời – đây chính là ERROR SYSTEM chúng ta cần phải FORMAT và đến một lúc nào đó khi mọi chuyện nát bét, chúng ta mới rút ra được bài học để làm việc tốt hơn. Các nhà quản lý cần phải tôn trọng chuyên môn sâu của các nhà nghiên cứu, cùng ngồi lại với nhau để xây dựng lại CON NGƯỜI MỚI … Mặc dù RÂT KHÓ !

(Hình ảnh trong bài viết của Trịnh Ngọc Bon và Phùng Mỹ Trung)

Theo FB Phung Trung My

***

Trinh Le Nguyen