Chiến tranh tận thế Nato – Nga, hãy thức tỉnh

Kể từ khi cuộc khủng hoảng Ukraine bùng nổ thành xung đột dân sự và nội chiến vào năm 2013, chúng ta biết rằng mình đang sống trong một thời nhiễu nhương. Trật tự hòa bình ở châu Âu vốn đã được thiết lập vào cuối thời Chiến tranh lạnh năm 1989 đã trở nên bất ổn, điều đó ngày càng trở nên rõ ràng. Những thoả thuận vào thời gian đó dường như tạo ra nhiều xung đột, nhiều hơn khả năng giải quyết của con người.

Tuy có những thời điểm Liên minh châu Âu từng tuyên bố họ là một dự án hòa bình, và trong nội bộ họ đã có nhiều thành quả về phương diện này. Nhưng như chủ tịch Ủy ban Châu Âu Romano Prodi lúc đó đề cập vào năm 2002, xung quanh biên giới của những nước coi nhau là “vòng tròn bạn bè”, thì thực chất lại là một “vòng cung lửa”.

Tại Bắc Phi, các quốc gia đã sụp đổ và toàn bộ khu vực này lại bị thử thách một lần nữa để tìm sự cân bằng hợp lý giữa vấn đề an ninh và dân chủ. Trung Đông hiện là tiêu điểm của các cuộc chiến tranh ủy nhiệm chồng chất lên nhau thành nhiều lớp.

Kể từ khi Nga can thiệp quân sự vào Syria vào cuối tháng 9/2015, một trong những mâu thuẫn nổi bật nhất có lẽ là cuộc đấu tranh giữa Nga và Mỹ để giành quyền ưu tiên quyết định số phận của Syria. Đây chỉ là một trong những vấn đề có thể châm ngòi một cuộc đối đầu vũ trang. Trên thực tế, khó có thể dự báo chính xác ngòi nổ tiềm tàng có thể khởi nguồn một chuỗi sự kiện leo thang thành đối đầu quân sự thực sự.

Leo thang và quân sự hóa

Một mặt, NATO do Mỹ chỉ huy xây dựng lực lượng trên đất liền, trong vùng biển và trên vùng trời xung quanh biên giới của Nga, đi kèm với việc khởi động lắp đặt hệ thống phòng thủ tên lửa ở khu vực này vào tháng 5/2016, được Nga coi là mối đe dọa thực sự tới chủ quyền lãnh thổ của họ.

Moscow coi hệ thống phòng thủ tên lửa Aegis Ashore của Hoa Kỳ ở Romania là mối đe dọa tiềm tàng nhắm vào khả năng phòng thủ hạt nhân của mình. Tên lửa hành trình tầm trung đã bị cấm bởi Hiệp ước Vũ khí Hạt nhân tầm trung (INF) vào năm 1987, nhưng dường như những vũ khí này đang đi lách qua cửa sau. Hiện tại, những tàu chiến tiên tiến của Mỹ đang diễn tập quân sự cách căn cứ quân sự của Nga ở vùng biển Baltic và biển Đen chỉ vài chục cây số.

Nga xem hầu hết những hành động này như một mối đe dọa trực tiếp tới an ninh của mình và đe dọa sẽ triển khai tên lửa hạt nhân đến Kaliningrad và thậm chí có thể cả Crimea. Quân đội Nga vừa chuẩn bị thử nghiệm hệ thống phòng không và chống tên lửa S-500 Prometei (còn được gọi là 55R6M Triumfator M), có khả năng phá hủy ICBM (tên lửa đạn đạo liên lục địa), chống tên lửa hành trình siêu thanh và bắn hạ máy bay vượt tốc độ Mach 5. Sự yếu thế hay thậm chí việc phá bỏ hiệp ước INF và START có thể khiến hàng chục năm đàm phán kiểm soát vũ khí tan thành mây khói.

Mặt khác, một số nhà phân tích quốc phòng cho rằng hiệp ước hậu Chiến tranh lạnh thực tế là đã bị hủy bỏ, trên hết là đều do hành động của Nga ở Ukraine. Cựu phó tư lệnh của NATO, viên tướng người Anh ông Alexander Richard Shirref, trong cuốn sách của mình mang tên “2017: Chiến tranh với Nga” miêu tả rõ ràng về nguy cơ hiển hiện của chiến tranh.

Xem thêm: Liệu NATO chiến tranh với Nga và sẽ ra sao nếu có thế chiến thứ 3?

Ông dự đoán rằng để thoát khỏi những gì mà Nga tin là vòng vây của NATO, Nga sẽ cố chiếm đánh lãnh thổ phía Đông Ukraine để mở ra một dải đất nối tới Crimea nhằm xâm lược các nước Baltic. Những hình ảnh viễn tưởng về chiến tranh hạt nhân với Nga đã nằm trong tâm trí của NATO từ lâu. Khi tình hình tại Ukraine bắt đầu vượt ra ngoài tầm kiểm soát trong đầu năm 2014, người đứng đầu lực lượng NATO tại châu Âu, tướng Philip Breedlove, đã trở thành một chuyên gia có tiếng về về dự đoán các cuộc xâm lược khác của Nga, khiến nó trở thành mối quan tâm đặc biệt ở Đức.

Cộng đồng an ninh khu vực Đại Tây Dương đang có nguy cơ tiến vào chiến tranh trong trạng thái vô thức. Chính việc thảo luận về một cuộc chiến như vậy sẽ khiến nó dễ có khả năng xảy ra. Một bộ phim của kênh BBC2 phát sóng vào tháng 2/2016 đã chiếu cảnh cuộc tấn công của Nga vào Latvia leo thang thành một cuộc trả đũa hạt nhân. Hiện chính quyền Obama đang gây sức ép với Đức để triển khai một đội quân Đức nhằm củng cố sự hiện diện của NATO ở biên giới của Nga. Đa số người Nga vẫn nhớ những hậu quả tàn phá của lần chiến tranh gần đây nhất diễn ra vào năm 1941.

Trở về từ vực thẳm

Tuy các nhà bình luận quốc phòng khu vực Đại Tây Dương nói về “hành vi ngày càng hung hăng” của ông Putin và dùng cụm từ “Nga hung hăng” như một phần của ngôn ngữ quy chuẩn, nhưng ít ai trong họ thử suy ngẫm về việc nguyên nhân gì đã tạo nên tình trạng nguy hiểm này.

Như Trung Quốc đã nhiều lần nhấn mạnh, cuộc khủng hoảng Ukraine đều có nguyên nhân của nó. Khẩu hiệu của cuộc họp các bộ trưởng quốc phòng NATO ở Brussels vào giữa tháng 5 là “ngăn chặn và đối thoại”, nhưng trong sự kiện này họ tập trung nhiều hơn vào “ngăn chặn” hơn là “đối thoại”. Hội nghị thượng đỉnh NATO sắp diễn ra tại Warsaw vào tháng 7/2016 dường như đã xác nhận những nội dung như “Nga hung hăng”, vấn đề Iran, bồi đắp đảo ở Biển Đông của Trung Quốc và bất ổn ở Trung Đông đang tạo ra mối đe dọa cho Mỹ và các đồng minh.

Thay vì đổ thêm dầu vào lửa khiến tình hình dần nằm ngoài tầm kiểm soát, sẽ khôn ngoan hơn nếu chọn giải pháp ngoại giao. NATO khẳng định rằng không thể nào có việc “bình thường hóa quan hệ” cho đến khi thoả thuận Minsk được thực hiện đầy đủ, nhưng một số điều khoản quan trọng nhất lại phụ thuộc vào Ukraine. Vì vậy, Nga và hòa bình ở châu Âu đang bị khống chế bởi một số Đảng viên Đảng Cấp tiến Ukraine, họ đã chặn mọi động thái hướng tới bầu cử ở Donbass và việc cải tổ Hiến pháp theo hướng giảm quyền lực chính quyền trung ương.

Trong sách, Shirreff thừa nhận rằng Nga đang ngày càng lo ngại về sự lan rộng của các căn cứ NATO quanh biên giới của họ, nhưng Nga cũng lại cổ súy cho những việc làm tương tự của chính mình. Nga là cường quốc rộng lớn bằng cả một lục địa với kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới. Tham vọng chiếm ưu thế về quân sự của phương Tây [trước Nga] đơn giản là không thể đạt được.

Trong bài phát biểu trước Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc vào ngày 28/9/2015, ông Putin yêu cầu phương Tây cần xem lại việc nhiều năm can thiệp quân sự thất bại đã tàn phá nhiều nước và gây mất ổn định toàn bộ khu vực: “Các ông có nhận thấy những gì mình đã gây ra không?” Nga chắc chắn là một đối tác khó tính, nhưng đối với một số vấn đề toàn cầu cấp bách nhất của thời đại của chúng ta, bao gồm cả vấn đề về Syria, thì sự phân tích của Nga đã đúng.

Theo thỏa thuận đề xuất năm 2012, theo đó Tổng thống Syria Bashar al-Assad sẽ ra đi nhưng chế độ Damascus vẫn tại vị khiến phương Tây kiên quyết không đồng ý. Họ cho rằng Assad sẽ sớm ngã ngựa và những người theo trường phái ôn hòa sẽ chiến thắng. Kết quả là nội chiến kéo dài đã biến thành khủng hoảng người tị nạn vốn đang đe dọa toàn bộ châu Âu.

Thảm họa

Thật vô nghĩa để suy đoán một cuộc chiến tranh giữa Nga và NATO sẽ như thế nào hay thậm chí nó sẽ bắt đầu ra sao. Đây thực sự sẽ là một cuộc chiến tranh “cuối cùng của cuối cùng” vì sẽ chẳng còn một ai sống sót để tiến hành một cuộc chiến tranh khác nữa. Hiện nay cần nhấn mạnh việc phải ngăn chặn một kịch bản ngày tận thế như vậy xảy ra, và các bên phải nhận lỗi trước đây của mình và bắt đầu một quá trình tương tác thực chất hơn.

Việc kéo dài vô tận các biện pháp trừng phạt và ngôn từ bạo lực hay đổ lỗi chỉ tạo ra một bầu không khí mà một sự cố nhỏ có thể dễ dàng dẫn sự việc vượt tầm kiểm soát. Đây là trách nhiệm của thế hệ chúng ta để đảm bảo rằng chiến tranh sẽ không bao giờ xảy ra.

Richard Sakwa

Minh Đạo biên dịch từ The Conversation

One thought on “Chiến tranh tận thế Nato – Nga, hãy thức tỉnh

Đã đóng bình luận.