VA: Việt Nam đang quá lãng phí tiền bạc cho các trường chuyên, lớp chọn.
Hiện tại hệ thống trường chuyên của VN đang được khuếch trương tối đa, được đầu tư lớn ở tất cả các tỉnh, thành phố. Tại tất cả các trường công lập đều mặc nhiên có hệ thống các “lớp chọn”. Mô hình này rất tốn kém, lãng phí, không mang lại hiệu quả thực chất, thậm chí phát sinh nhiều tiêu cực. Xin nêu vài ý:
– Hệ thống học sinh chuyên hiện nay của chúng ta đã biến chất từ lâu không còn đúng nghĩa chuyên nữa, đã từ lâu trường chuyên chỉ là nơi luyện gà chọi để lấy thành tích HSG lấy tiếng cho Sở GD. Việc học như vậy không thực chất, gây lãng phí tiền bạc và phí sức của HS.
– Chẳng ở đâu như ở VN có 1 hệ thống trường chuyên đồ sộ như vậy, tỉnh nào cũng có hẳn 1 trường với hàng nghìn HS chuyên, giỏi, một tỷ lệ như vậy là quá không bình thường.
– Hệ thống trường chuyên, lớp chọn như vậy mặc nhiên sẽ tạo ra sự phân biệt, bất bình đẳng giữa HS trong 1 trường và giữa các trường học với nhau.
– Hệ thống trường chuyên, lớp chọn thực chất sẽ tạo thành các trường, lớp chất lượng cao với học phí cao, theo thời gian nó sẽ biến chất không còn là mô hình khởi điểm của trường chuyên gốc nữa là nơi tập trung các HS có năng khiếu thực sự vào 1 chỗ để tạo môi trường học tập nâng cao, mà biến thành các mô hình trường có cơ sở vật chất tốt và học phí cao.
– Hiện nay với mô hình Internet, HS rất dễ dàng tiếp cận với các tài luyện, ôn tập, môi trường trao đổi học thuật, do vậy các HS có năng khiếu dễ dàng liên kết với nhau để tổ chức các buổi học tập, trao đổi, nâng cao trình độ. Với mô hình liên kết Internet sẽ thay thế mô hình trường chuyên tập trung như hiện nay. Tôi nghĩ rằng nếu bây giờ xóa bỏ hết các trường chuyên, lớp chọn thì thành tích thi quốc tế của HS chúng ta sẽ không giảm đi.
– Cái VN ta đang thiếu và yếu là trình độ, chất lượng chung của giáo dục phổ thông. Nếu số tiền đầu tư cho các trường chuyên lớp chọn đó sử dụng vào mục đích khác thì sẽ tốt hơn nhiều.
Tóm lại chúng ta cần suy nghĩ cẩn thận và cần điều chỉnh lại hệ thống đầu tư cho trường chuyên lớp chọn này. Cần có 1 quan niệm khác về trường chuyên, lớp chọn. Nên quay trở lại mô hình lớp chuyên (nếu có) cách đây 30-40 năm, khi đó lớp chuyên chỉ là nơi tập trung các em HS thực sự có năng khiếu, học giỏi, các em này được học trong 1 lớp và không có bất cứ sự phân biệt nào về cơ sở vật chất với các HS khác.

Đào tạo chuyên: Lãng phí lớn

Là học sinh (HS) lớp 12 chuyên vật lý của Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (TPHCM) nhưng Huỳnh Hoàng Anh đang tất bật ôn toán, hóa, sinh để thi vào Trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch. Với Hoàng Anh, việc học chuyên lý đơn giản chỉ vì em thích và có khả năng học tốt ở môn học này.

Bất cập trong đào tạo

Ông Lâm Triều Nghi, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa, cho biết việc tuyển sinh vào trường, lớp chuyên dù chỉ thi 4 môn như ở TPHCM phần nào đã chọn đúng được đối tượng HS. Nội dung chương trình chuyên nghiêng về hướng nghiên cứu rất nặng nhưng nhiều HS vẫn đáp ứng được. Trong các kỳ thi quốc tế, HS chuyên của Việt Nam vẫn giành được giải, trong đó có nhiều huy chương vàng, bạc…

Hiệu trưởng các trường chuyên ở TPHCM cho rằng những HS chuyên nếu có điều kiện tiếp tục học chuyên sâu ở bậc đào tạo sau THPT thì đây sẽ là nguồn nhân lực có trình độ cao. Nhưng đáng tiếc hiện nay, nhiều HS sau khi học chuyên lại rẽ sang hướng khác. Ông Võ Anh Dũng, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong – TPHCM, cho rằng ở ĐH, HS chuyên và không chuyên vẫn học như nhau do chưa có một chính sách, cơ chế đặc thù nào để phát triển nền tảng học lực của những HS chuyên, đặc biệt là các em có năng khiếu nổi bật. Ông Lâm Triều Nghi cho rằng chính sách dành cho đào tạo chuyên là rất tốt nhưng đang có sự lãng phí lớn do chưa có chính sách cụ thể phát huy được năng lực HS đã được đào tạo chuyên.

Học sinh lớp12 chuyên Trường THPT Trần Đại Nghĩa – TPHCM trong giờ học – Ảnh: Tấn Thạnh

Đề án phát triển hệ thống trường THPT chuyên giai đoạn 2010-2020 của Bộ GD-ĐT đặt mục tiêu xây dựng ở mỗi tỉnh, TP trực thuộc Trung ương ít nhất một trường chuyên có chất lượng đào tạo cao. Đến năm 2015, dự kiến 100% các trường THPT chuyên đạt chuẩn quốc gia, trong đó có 15 trường điểm đạt chất lượng ngang tầm các trường tiên tiến trong khu vực và quốc tế. Tổng kinh phí thực hiện đề án khoảng hơn 2.300 tỉ đồng.

Không cần trường chuyên?

Một trong những mục tiêu quan trọng của đề án phát triển hệ thống trường chuyên giai đoạn 2010-2020 là tạo sự liên thông giữa việc phát hiện, bồi dưỡng HS năng khiếu ở trường THPT chuyên với việc đào tạo ở ĐH; lựa chọn HS có năng khiếu nổi bật vào học tại các lớp cử nhân tài năng, kỹ sư chất lượng cao của những trường ĐH chất lượng cao trong nước và trường ĐH có uy tín ở nước ngoài để tiếp tục đào tạo, phát triển năng khiếu. Đến năm 2015, có khoảng 30% HS lớp chuyên đã tốt nghiệp THPT được đào tạo tại các lớp cử nhân tài năng, kỹ sư chất lượng cao của trường ĐH trong nước và trường ĐH có uy tín ở nước ngoài, đạt 50% vào năm 2020.

Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng đề án phát triển hệ thống trường chuyên giai đoạn 2010-2020 không căn bản và mục tiêu đến nay vẫn còn chưa rõ ràng.

TS Nguyễn Kim Dung, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu giáo dục thuộc Trường ĐH Sư phạm TPHCM, cho rằng mục tiêu của giáo dục phổ thông là trang bị cho HS có được một nền tảng kiến thức cơ bản về khoa học, kỹ năng sống, từ đó có thể hội nhập xã hội và học lên ở các bậc học cao hơn. Vì vậy, sự tồn tại của trường chuyên là không cần thiết. Ngoài ra, trường chuyên được đầu tư rất lớn nhưng lại chỉ đào tạo một tỉ lệ rất nhỏ HS. Trong số đó, nhiều HS sau này rẽ sang hướng khác, việc đầu tư trở nên lãng phí.
Theo TS Nguyễn Kim Dung, thay vì đầu tư cho trường chuyên, ngành giáo dục nên đầu tư theo hướng xây dựng trường chất lượng cao. Ở đó, các trường được đầu tư, tạo điều kiện để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Một số chuyên gia giáo dục cho rằng hệ thống trường chuyên thực tế chỉ là luyện “gà” để đi thi quốc tế. Vì vậy, không nhất thiết phải xây dựng hệ thống trường chuyên mà hãy tạo điều kiện tốt và công bằng cho mọi HS. Ở môi trường đó, các em sẽ phát huy được khả năng của mình.

Nhiều chính sách ưu đãi

Ông Nguyễn Đình Tiến, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm – Quảng Nam, cho biết những HS học trường chuyên, thường trú tại TP Tam Kỳ mỗi tháng được trợ cấp 840.000 đồng, HS thường trú vùng đồng bằng và nông thôn là 1.050.000 đồng, miền núi là 1.250.000 đồng. Ngoài ra, những HS đi học phải trọ ngoài được hỗ trợ 315.000 đồng/tháng. Hiện tại, nhà trường đang xây dựng ký túc xá để bảo đảm chỗ ở cho tất cả các HS nội trú.
Còn tại Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn – Đà Nẵng, cả giáo viên và HS đều được UBND TP phê duyệt chế độ ưu đãi riêng. Cụ thể, giáo viên giảng dạy được hưởng mức lương gấp đôi so với các trường không chuyên, mỗi tiết chuyên được quy đổi thành 2 tiết dạy thường. Ngoài ra, giáo viên Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn cũng thường xuyên được cử đi học tập, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ ở nước ngoài. HS Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn được hỗ trợ tiền sinh hoạt phí 260.000 đồng/tháng đối với diện bán trú và 520.000 đồng/tháng diện nội trú. HS còn được hỗ trợ tiền mua đồng phục cũng như văn phòng phẩm mỗi năm.