Tướng Mỹ: Thổ Nhĩ Kỳ toan tính trước vụ bắn Su-24 Nga và  có thể vi phạm quy ước giao chiến .

Tướng Mỹ: Thổ Nhĩ Kỳ toan tính trước vụ bắn Su-24 Nga

Cựu Phó tổng tham mưu Không lực Mỹ cho rằng việc Thổ Nhĩ Kỳ bắn hạ chiến đấu cơ của Nga phải được lên kế hoạch từ trước, nhằm chia rẽ Nga và NATO trong cuộc xung đột ở Syria.

Trả lời phỏng vấn của kênh truyền hình Fox News, cựu Phó tổng tham mưu Không lực Mỹ, Trung tướng Thomas Mclnerney nhận định, việc bắn hạ chiếc Su-24 của Nga của Thổ Nhĩ Kỳ rõ ràng là một sự khiêu khích và được lên kế hoạch từ trước.

Theo tướng Mclnerneu, có thể Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan muốn dùng sự kiện này để chia rẽ Nga và NATO. “Tôi nghĩ rằng đây là một hành động khiêu khích có chủ đích của Tổng thống Erdogan. Có thể Thổ Nhĩ Kỳ đang có toan tính muốn “lái” Nga và NATO đến một mâu thuẫn khác tương tự như chúng ta đã thấy ở Ukraine”, ông Mclnerneu nói.
  Chiếc máy bay chiến đấu Su-24 của Nga bị Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi hôm 24.11.

Theo ông McInerney, người Thổ “đáng ra không nên hạ Su-24 của Nga” bởi theo những dữ liệu radar chiếc chiến đấu cơ đã ở sát mép biên giới Thổ Nhĩ Kỳ nhưng chỉ ở trong không phận nước này từ 20-40 giây và sau đó quay lại không phận Syria.

“Chiếc Su-24 của Nga không thực hiện những thao tác cơ động nhằm tấn công các mục tiêu ở Thổ Nhĩ Kỳ. Công bằng mà nói có thể nó đã đi quá sát giới hạn cho phép. Nhưng bạn không thể bắn hạ một chiếc máy bay chỉ vì điều đó”, ông McInerney nói.

Trước đó ngày 24.11, một máy bay Su-24 của Nga đã bị Thổ Nhĩ Kỳ rơi ở Syria. Tổng thống Nga Vladimir Putin tức giận gọi hành động này là một “cú đâm sau lưng” từ phía những kẻ đồng lõa với bọn khủng bố. Trong khi Bộ Tư lệnh Không quân Nga tuyên bố, máy bay cường kích Su-24 không vượt qua biên giới với Thổ Nhĩ Kỳ thì ngược lại người Thổ lại một mực khẳng định rằng, máy bay Nga đã đi vào không phận nước này.

Theo quy ước giao chiến quốc tế, Thổ Nhĩ Kỳ có nhiều lựa chọn khác ngăn chặn máy bay Nga mà vẫn bảo vệ được chủ quyền vùng trời của mình.

 
Bắn Su-24 Nga, Thổ Nhĩ Kỳ có thể vi phạm quy ước giao chiến

Ngày 24/11, ngay sau khi chiến đấu cơ F-16 của Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi chiếc Su-24 của Nga khiến một phi công thiệt mạng, Tổng thống Recep Tayyip Erdogan đã khẳng định trên truyền hình rằng không quân Thổ Nhĩ Kỳ đã tuân thủ quy ước giao chiến khi phóng tên lửa hạ chiếc máy bay “vi phạm không phận”, theo Reuters.

“Bất chấp việc đã được cảnh báo tới 10 lần, chiếc chiến đấu cơ vẫn vi phạm vùng trời Thổ Nhĩ Kỳ và bị F-16 của chúng tôi bắn hạ theo quy ước giao chiến. Mọi người phải tôn trọng quyền bảo về biên giới của Thổ Nhĩ Kỳ”, ông Erdogan nhấn mạnh.

Tuy nhiên, chuyên gia phân tích chính trị Ben Knight của ABC thì cho rằng hành động bắn hạ chiếc Su-24 này của Thổ Nhĩ Kỳ là “nóng vội và không khôn ngoan”, bởi theo các quy ước giao chiến phổ biến trên thế giới, Ankara có nhiều lựa chọn khác mà vẫn bảo vệ được chủ quyền vùng trời của mình.

Theo ông Knight, dù chiếc Su-24 của Nga có bay vào không phận của Thổ Nhĩ Kỳ, những dữ liệu radar mà cả phía Nga và Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp đều cho thấy hành động bị coi là “xâm phạm không phận” của chiếc Su-24 không diễn ra trong thời gian dài, khoảng cách cũng không quá xa đến mức để bị bắn hạ bằng tên lửa.

Đồng tình với quan điểm này, bà Stefanie von Hlatky, giám đốc Trung tâm Chính sách Quốc phòng và Quốc tế thuộc Đại học Queen ở Kingston, Canada, cho rằng theo các quy tắc giao chiến thông thường, không phải lúc nào chiến đấu cơ các nước cũng phóng tên lửa vào máy bay vi phạm không phận.

Theo bà Hlatky, các nước đều có những quy định ứng xử riêng khi đối phó với các trường hợp vi phạm không phận, nhưng là một thành viên của NATO, Thổ Nhĩ Kỳ phải tuân thủ các quy trình hoạt động tiêu chuẩn như các nước khác.

Theo quy trình tiêu chuẩn này, sau khi phát hiện chiến đấu cơ nước ngoài tiến vào “vùng đệm”, không quân Thổ Nhĩ Kỳ đầu tiên phải “tìm cách mở kênh liên lạc với phi công” trên chiếc máy bay đó. Trong trường hợp này, vùng đệm được tính là khu vực rộng 8 km tính từ đường biên giới Thổ Nhĩ Kỳ vào sâu trong lãnh thổ Syria.

Nếu sau vài lần bắt liên lạc không thành công, chiến đấu cơ Thổ Nhĩ Kỳ có thể xuất kích và áp sát máy bay nước ngoài để liên lạc trên bầu trời. Phi công Thổ Nhĩ Kỳ có thể liên lạc với phi công nước ngoài qua sóng vô tuyến, hoặc dùng cử chỉ để ra hiệu, bà Hlatky nói.

Nếu tất cả các biện pháp bắt liên lạc này đều không thành công, chiến đấu cơ Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tìm cách “hộ tống” để buộc chiếc máy bay nước ngoài phải hạ cánh. Biện pháp sử dụng vũ khí để tiêu diệt chỉ được áp dụng khi máy bay nước ngoài có biểu hiện tấn công, đe dọa đến an ninh, an toàn của nước có chủ quyền.

Quy trình này đã được các nước thành viên NATO áp dụng trong nhiều lần máy bay quân sự Nga tiến vào vùng trời của họ trước đây. Trong nhiều lần xuất kích để ngăn chặn, phi công Anh và phi công Nga thậm chí còn vẫy tay chào nhau trên bầu trời, theo Telegraph.

Theo Bộ Quốc phòng Nga, những dữ liệu giám sát mà họ thu thập được cho thấy chiến đấu cơ F-16 của Thổ Nhĩ Kỳ không hề có bất cứ nỗ lực thiết lập liên lạc hay ra tín hiệu bằng cử chỉ với phi công Nga trước khi phóng tên lửa.

Cứ vào vùng đệm là ‘kẻ địch’

Bà Hlatky cho rằng vấn đều mấu chốt nhất hiện nay cần được làm sáng tỏ là chiếc Su-24 của Nga bị bắn rơi trong vùng đệm, hay trên vùng trời của Thổ Nhĩ Kỳ. Vấn đề này chỉ có thể được làm sáng tỏ bằng hình ảnh radar rõ ràng hơn được hai bên cung cấp trong những ngày tới đây, nhưng nếu máy bay Nga bị bắn trong vùng đệm, rõ ràng Thổ Nhĩ Kỳ đã vi phạm các quy tắc giao chiến phổ biến được quân đội các nước trên thế giới chấp nhận.

VA Tổng hợp / vnexpress